Stadhuis zonder gezag

Inhoudsopgave

Wat hebben d'Artagnan, een verbod op gezichtsbedekking, een nieuw voetbalstadion, een rechtszaak van het zwembadpersoneel, een afgezaagde moerbalk, het vertrek van de gemeentesecretaris, het rapport Berenschot en de toetreding van twee nieuwe jonge wethouders tot het college met elkaar te maken?

ANALYSE

Door al die zaken loopt een rode draad: het bestuurlijke gezag in het stadhuis staat steeds ter discussie. Dat gezag ligt onvoldoende bij burgemeester en bij de wethouders. Het ambtelijk apparaat blijkt vaak machtiger dan de politiek gekozenen.

Het rapport Berenschot dat donderdag gepresenteerd wordt, zal gaan over de verkokering van de ambtelijke organisatie, over de cultuur dat ambtenaren het eerst onderling eens willen worden over lopende kwesties en dan hun compromis aan het college voorleggen dat mag tekenen bij het kruisje. Daarmee eigenen ze zich feitelijk veel macht toe. Het rapport zal ongetwijfeld ook blootleggen dat het college nauwelijks in staat is die hardnekkige ambtelijke cultuur te doorbreken. De laatste poging was het wegsturen van de gemeentesecretaris omdat het college hem niet langer in staat achtte sneller zaken op te leveren. Maar daarmee is het probleem allerminst opgelost. 1900 (!) andere ambtenaren inclusief zo ongeveer alle topambtenaren zijn rustig blijven zitten.

Terug naar de opsomming.

Bij de opgraving van - mogelijk - d'Artagnan zijn er een paar kampen die elkaar nu bestrijden. Aan de ene kant het kerkbestuur van Wolder/diaken Jos Valke. Aan de andere kant team Wim Dijkman, de inmiddels gepensioneerde archeoloog van de gemeente die de vindplaats van de musketier aanwees, aan de kant werd geschoven en vervolgens in de politiecel belandde. En dan is er de gemeente die moet toezien op de correcte opgraving. De kwestie d'Artagnan liep zo uit de klauwen dat Camille Oostwegel sr. bij L1 een oproep aan het stadhuis deed om de regie te nemen. Om te voorkomen dat de reputatie van Maastricht internationaal op de vuilnisbelt zou belanden. Oostwegel bood aan als bemiddelaar op te treden.

Wie zou die regie hebben moeten nemen? De burgemeester die boven alle partijen hoort te staan zou daar de aangewezen persoon voor moeten zijn. Hij kan met het gezag van het ambt, gesymboliseerd door de zilveren ambtsketting, de strijdende partijen bij zich roepen onder het motto: één voor allen, allen voor één. Oostwegel kan hem helpen.

Maar in het stadhuis is Dijkman al persona non grata. De stadsarcheologen zijn al langer gebrouilleerd met Wim Dijkman. Dijkman wordt vanuit het stadhuis publiekelijk neergezet als grafschender, grafrover zelfs. Dan weet je ook zeker dat de zaak alleen maar verder gaat escaleren. Het wachten is op de ontmanteling van het verhaal dat er een tegel los lag en dat toen d'Artagnan bij toeval is gevonden. De internationale pers zal er straks van smullen. d'Artagnan-gate.

Het gezag van de burgemeester ging er ook voor een stuk aan tijdens de recente demonstraties van extreem rechts ("stuur ze terug") en extreem links voor Palestina. Met de demonstranten werden vooraf twee zaken afgesproken. 1: Niemand draagt gezichtsbedekking en 2: elke groep blijft aan zijn kant van de Maas. Beide toch vrij heldere afspraken werden straffeloos genegeerd. Weer een stuk gezag foetsie. Hillenaar verdedigt dat loslaten van die afspraken door erop te wijzen dat de beide demonstraties zonder geweld of enig incident zijn verlopen. En dat was toch echt het hogere doel volgens Hillenaar. Om beide groepen effectief uit elkaar te kunnen houden op de Markt moest hij dan wel nog het bestuurlijke zwaar geschut van een noodbevel inzetten. Maar dat terzijde. Demonstranten zullen vooral onthouden dat afspraken met de burgemeester flexibel zijn.

Woensdag 3 juni treft het zwembadpersoneel/de FNV de gemeente voor de rechter. Na twee jaar strijd wil het personeel afdwingen dat ze een gelijk gewaardeerd worden als de gemeente-ambtenaren. Die kwestie had al lang geregeld kunnen zijn, want dat was precies de strekking van de motie-Nuijts. In die motie was geen taakstellend budget opgenomen. Er was geen financieel plafond. De opdracht van de raad is nog niet uitgevoerd. De onderhandelingen verzandden en de verhoudingen verzuurden. Gevolg: het zwembad is heel veel dagen dicht geweest en heeft nog steeds de grooste moeite om de roosters gevuld te krijgen. Vraag is waarom de raad niet op zijn strepen is gaan staan: de motie moet uitgevoerd worden. We willen geen rechtszaken met ons eigen personeel.

In de kwestie van de afgezaagde moerbalk is een ondernemer opgelopen tegen de ambtelijke macht van met name de afdeling Cultureel Erfgoed. De verantwoordelijk wethouder heeft wel even persoonlijk geprobeerd de zaak vlot te trekken, maar dat is niet gelukt. De ondernemer probeert al drie jaar vier woningen boven het winkelpand van Mr Marvis te realiseren, maar stuit alleen maar op tegenwerking. Het stadhuis legt ondertussen de zwarte piet genadeloos op zijn bordje: de ondernemer wijkt te vaak af van wat op tekeningen staat, daarom wordt de bouw steeds stilgelegd. Ook hier: waarom neemt hier niemand de regie? Ook hier zou een bemiddelaar wonderen kunnen doen. Het hoeft geen betoog wat deze hele gang van zaken de ondernemer - maar natuurlijk ook de gemeente - kost.

Een nieuw stadion voor MVV. Voor de verkiezingen van half maart is daar een ruime politieke meerderheid voor te vinden. De beste locatie voor dat nieuwe stadion is op de kop van de Belvédère, op de plek van de aangekochte Mondi-fabriek. Het MVV Collectief heeft de club financieel van de ondergang gered twee jaar geleden en wil met een nieuw stadion de stad weer een financieel gezonde voetbalclub geven. Juist investeren, zonder dat het de gemeente out of pocket-geld hoeft te kosten, om niet steeds voor lijfsbehoud te hoeven vechten. Als er een stadion komt dat geld kan opleveren, is MVV financieel veilig.

Het signaal van de politiek is helder. Het college laat nu ook in samenwerking met MVV onderzoeken uitvoeren naar tal van zaken. Dat gaat nu over de bereikbaarheid van het stadion en de veiligheid van de bezoekers. Tegen die achtergrond praat directeur Fred Seijben van de gemeentelijk wijkontwikkelingsmaatschappij WOM Belvédère de gemeenteraad afgelopen zaterdagochtend bij. Zijn boodschap is dat hij een nieuw stadion daar 1-2-3 niet ziet zitten. Hij somt alle vijf bezwaren moeiteloos op en zegt dat MVV wel "een mooi plaatjesboek" heeft laten maken, maar nog geen enkel onderzoek heeft uitgevoerd. Hij maakt de bezwaren zo groot, dat de toehoorders na afloop van de vergadering zeggen: daar gaat het stadion.

Een paar dingen zijn saillant, ook als het gaat om het gezag van ambtenaren versus het gezag van bijvoorbeeld wethouders maar ook dat van de gemeenteraad.

Als Jo Smeets van Maastricht van NU op een gegeven moment geen vraag had gesteld over het nieuwe stadion, had Seijben het stadion naar alle waarschijnlijkheid niet eens benoemd. De bewoordingen van de boodschap waren weinig tactvol gekozen: "Een mooi plaatjesboek". De directeur weet dat het college samen met MVV onderzoeken uitvoert. Hij maakt de bezwaren meteen onoverkomelijk door bijvoorbeeld te wijzen op de stikstofproblematiek. "Er is wel ruimte voor 20 tot 24 thuiswedstrijden, maar niet voor enige andere functie in het stadion." Terwijl die andere functies natuurlijk de kern van de oplossing is voor MVV: die zijn juist noodzakelijk voor een financieel gezonde basis voor de club.

MVV reageert vol ongeloof op de uitspraken van de directeur. Niet alleen bezijden de waarheid, maar vooral ook bezijden elk gevoel voor de afgelopen twee jaar, waarin de club juist alles doet om te investeren in een goede relatie met de gemeente, met het college en met de gemeenteraad. En hoe enthousiast Seijben misschien ook heeft gesproken deze zaterdagochtend, hij zet het dossier nieuw stadion op scherp. Bewust of onbewust? Het is in elk geval duidelijk dat de WOM Belvédère BV niet bepaald een voorstander is van een nieuw stadion in 'haar' ontwikkelingsgebied. De ambtenaar die publiekelijk zegt wat wel en niet kan. Dat is verfrissend, maar het miskent de politieke realiteit. De politieke antenne van Seijben staat in elk geval deze zaterdag niet op scherp. Met zijn uitspraken brengt hij zijn politieke bazen in problemen. Jo Smeets van Maastricht van NU heeft inmiddels al raadsvragen gesteld: wie heeft hier nu de regie?

De lijst van kwesties als deze is nog veel langer te maken. Steeds is er een terugkerend thema: tot hoever reikt de macht van de ambtenaren? Dat is vaak onzichtbare macht en daarmee ook vaak ongrijpbare macht.

De stad krijgt - na presentatie van het rapport Berenschot - dadelijk twee nieuwe wethouders. Guiseppe Noteborn van de VVD en Marlou Jenneskens van D66. Beiden jong, enthousiast, goed opgeleid, verbaal sterk en vooral ook heel eager om wethouder te worden. Het pluche lonkt. Maar beiden bestuurlijk nog zo groen als gras in de lente. Geen bestuurlijke eindverantwoordelijkheid gedragen voor een grotere organisatie. Dat laatste is een constatering, geen verwijt. Maar de constatering laat wel zien dat in de onderlinge verhoudingen met een geslepen ambtelijk apparaat, het heel lastig zal worden voor beide wethouders hun stempel op zaken te drukken. Ja, als je iets doet wat de ambtenaren willen, dan gaat het goed. Maar als je iets wil doen dat de ambtenaren niet 1-2-3 zien zitten, probeer het dan maar eens geregeld te krijgen.

Wethouders hebben natuurlijk gezag nodig om zaken er soms doorheen te drukken. Letterlijk. Wie maakt er eindelijk een einde aan Balkgate? Om maar één voorbeeld te noemen. Wie sluit een fatsoenlijke deal met het zwembadpersoneel en maakt een einde aan pesterijen om gemeentelijk zwembadpersoneel na jaren ineens niet meer uit te nodigen voor het ambtenarencarnaval omdat ze geen ambtenarenstatus hebben. Een wethouder met gezag zou daarop meteen hebben ingegrepen: zo kinderachtig gaan we de strijd niet voeren. "Tenminste niet zolang ik hier zit."

Kortom: wie neemt de politieke regie terug? Dat laatst is overigens ook een vraag voor de gemeenteraad in Maastricht. Als de nieuwe raad niet serieus werkt maakt van het stellen van kaders en het controleren of ze ook worden uitgevoerd, is de raad vier jaar lang slechts een stempelmachine. Een stempelmachine voor wat uiteindelijk de ambtenaren hebben bedacht wat zij goed vinden voor de stad.